មនុស្សភាគច្រើនគិតថា អំណាចរបស់អាម៉េរិក បានមកពីយោធារបស់ខ្លួន។
យន្តហោះចម្បាំង F-35។ នាវាផ្ទុកយន្តហោះ។ អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។
នោះមិនខុសទេ។
ប៉ុន្តែវាមិនមែនជារូបភាពទាំងមូលទេ។
អំណាចដ៏ជ្រៅបំផុតរបស់អាម៉េរិក – អំណាចដែលផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានដល់អ្វីៗផ្សេងទៀត – គឺអរូបី (មើលមិនឃើញ)។
វាជាការរៀបចំហិរញ្ញវត្ថុអាយុកាល ៥២ ឆ្នាំ ដែលមនុស្សភាគច្រើនមិនធ្លាប់បានឮ។
វាត្រូវបានគេហៅថាផេត្រូដុល្លារ (ប្រព័ន្ធទិញលក់ប្រេងកាត)។
ហើយឥឡូវនេះ – ជាលើកដំបូងក្នុងរយៈពេលកន្លះសតវត្សរ៍ – វាស្ថិតនៅក្រោមការវាយប្រហារយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដោយមានការចងក្រងឯកសារ និងអាចវាស់វែងបាន។
នេះជាអ្វីដែលវាគឺជា។ ហើយហេតុអ្វីបានជាវាសំខាន់ចំពោះប្រាក់របស់អ្នក។
កិច្ចព្រមព្រៀងដែលបានផ្លាស់ប្តូរអ្វីៗគ្រប់យ៉ាង។
នៅឆ្នាំ១៩៤៤ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ពិភពលោកបានយល់ព្រមធ្វើឱ្យប្រាក់ដុល្លារអាម៉េរិកក្លាយជាយុថ្កានៃប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុសកល។ រូបិយប័ណ្ណនីមួយៗ ត្រូវបានចងភ្ជាប់ទៅនឹងប្រាក់ដុល្លារ។ ប្រាក់ដុល្លារ ត្រូវបានចងភ្ជាប់ទៅនឹងមាស។ បន្ទាប់មកនៅឆ្នាំ១៩៧១ ប្រធានាធិបតី Nixon បានផ្តាច់ទំនាក់ទំនងជាមួយមាសទាំងស្រុង។
ចំណេះដឹងទូទៅ៖ សង្ខេបប្រវត្តិសាស្រ្តសហរដ្ឋអាម៉េរិកពីសម័យមុនអាណានិគមដល់បច្ចុប្បន្ន
ភ្លាមៗនោះ ប្រាក់ដុល្លារ ត្រូវបានគាំទ្រដោយគ្មានអ្វីក្រៅពីការជឿទុកចិត្តនោះទេ។
នោះគួរតែជាទីបញ្ចប់នៃការត្រួតត្រារបស់ប្រាក់ដុល្លារ។
ផ្ទុយទៅវិញ មានរឿងគួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយបានកើតឡើង។
នៅឆ្នាំ១៩៧៤ — មួយឆ្នាំបន្ទាប់ពីការហាមឃាត់ប្រេងរបស់អារ៉ាប់បានបង្កឱ្យមានភាពវឹកវរទូទាំងពិភពលោក — សហរដ្ឋអាម៉េរិក បានធ្វើកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត។
លក្ខខណ្ឌ គឺសាមញ្ញ។
អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត នឹងលក់ប្រេងរបស់ខ្លួនជាប្រាក់ដុល្លារអាម៉េរិកតែប៉ុណ្ណោះ។
ជាថ្នូរវិញ អាម៉េរិក នឹងផ្តល់ការការពារផ្នែកយោធា។
ប្រទេសផលិតប្រេងសំខាន់ៗផ្សេងទៀតទាំងអស់ បានយល់ព្រមតាមនោះ។
ហើយដូចនោះ – ផេត្រូដុល្លារ បានកើតមក។
នេះគឺជាភាពប៉ិនប្រសប់នៃអ្វីដែលបានកើតឡើងបន្ទាប់។
ប្រេង មិនមែនជាជម្រើសទេ។ គ្រប់ប្រទេសនៅលើផែនដី ត្រូវការវា។
ហើយឥឡូវនេះ គ្រប់ប្រទេសនៅលើផែនដី ត្រូវការប្រាក់ដុល្លារអាម៉េរិកដើម្បីទិញវា។
ជប៉ុន ត្រូវការប្រេង។ ទិញប្រាក់ដុល្លារជាមុនសិន។
អាល្លឺម៉ង់ ត្រូវការប្រេង។ ទិញប្រាក់ដុល្លារជាមុនសិន។
ចិន ត្រូវការប្រេង។ ទិញប្រាក់ដុល្លារជាមុនសិន។
ឥណ្ឌា កូរ៉េខាងត្បូង ប្រេស៊ីល – គ្រប់ប្រទេសទាំងអស់។ ទិញប្រាក់ដុល្លារជាមុនសិន។
នេះបានបង្កើតតម្រូវការជាអចិន្ត្រៃយ៍ ជារចនាសម្ព័ន្ធ និងជាសកលសម្រាប់រូបិយប័ណ្ណអាម៉េរិក។
តម្រូវការនោះ ផ្តល់ឱ្យសហរដ្ឋអាម៉េរិកនូវគុណសម្បត្តិដ៏អស្ចារ្យបីដែលគ្មានប្រទេសណាផ្សេងទៀតមាន។
១. ប្រាក់ដុល្លារនៅតែរឹងមាំ ពីព្រោះពិភពលោកទាំងមូលត្រូវការវាជានិច្ច។
២. អាម៉េរិក អាចខ្ចីប្រាក់ក្នុងអត្រាការប្រាក់ទាបជាងប្រទេសដទៃទៀត – ពីព្រោះពិភពលោកនឹងតែងតែទិញមូលបត្ររតនាគារសហរដ្ឋអាម៉េរិកដើម្បីរក្សាទុកទុនបម្រុងប្រាក់ដុល្លាររបស់ខ្លួន។
៣. អាម៉េរិក អាចប្រើប្រាស់រូបិយប័ណ្ណរបស់ខ្លួនជាអាវុធ។ ទណ្ឌកម្មដំណើរការបាន ពីព្រោះប្រតិបត្តិការសកលហូរកាត់ធនាគារអាម៉េរិក។ កាត់ផ្តាច់ប្រទេសមួយចេញពីប្រាក់ដុល្លារ — កាត់ផ្តាច់ពួកគេចេញពីប្រេង។ កាត់ផ្តាច់ពួកគេចេញពីអ្វីៗគ្រប់យ៉ាង។
នេះជារបៀបដែលប្រទេសមួយដែលមានប្រជាជន ៤% នៃពិភពលោកបានគ្របដណ្ដប់លើហិរញ្ញវត្ថុសកលអស់រយៈពេល ៥០ ឆ្នាំ។
ហើយបន្ទាប់មកមានរង្វិលជុំ។
ប្រទេសផលិតប្រេង រកបានប្រាក់រាប់ពាន់លានដុល្លារជារៀងរាល់ឆ្នាំ។
ពួកគេមិនដាក់វានៅក្នុងពូកទេ។
ពួកគេវិនិយោគវាត្រឡប់ទៅសហរដ្ឋអាម៉េរិកវិញ — មូលបត្ររតនាគារ ក្រុមហ៊ុនអាម៉េរិក អចលនទ្រព្យ ទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ។
ប្រាក់ដុល្លារ ចេញទៅទិញប្រេង។
ប្រាក់ប្រេង ត្រឡប់មករកទ្រព្យសកម្មរបស់សហរដ្ឋអាម៉េរិកវិញ។
ប្រាក់ដុល្លារ នៅតែរឹងមាំ។
អាម៉េរិក នៅតែទទួលបានមូលនិធិ។
វាជាប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុដ៏ប្រណិតបំផុតដែលមិនធ្លាប់មាន។
BRICS (ប្រេស៊ីល រុស្សី ឥណ្ឌា ចិន និងអាហ្វ្រិកខាងត្បូង) – ឥឡូវនេះ នេះជាអ្វីដែលកំពុងផ្លាស់ប្តូរ — និងមូលហេតុដែលវាសំខាន់នៅពេលនេះ។
ចំណែកនៃទុនបម្រុងសកលរបស់ប្រាក់ដុល្លារ បានធ្លាក់ចុះពី ៧១% ក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ មកត្រឹម ៥៦,៣% សព្វថ្ងៃនេះ។
ប្រទេសចិន បានកាត់បន្ថយការកាន់កាប់រតនាគារសហរដ្ឋអាម៉េរិកពី ១.៣ ពាន់ពាន់លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ២០១៣ មកត្រឹម ៦៨២ ពាន់លានដុល្លារ គិតត្រឹមចុងឆ្នាំ២០២៥។
ពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីរុស្ស៊ី-ចិន ឥឡូវនេះ ៩០% ត្រូវបានធ្វើឡើងជាប្រាក់យន់ និងប្រាក់រូប – មិនមែនប្រាក់ដុល្លារទេ។
កិច្ចព្រមព្រៀងប្រេងជាប្រាក់យន់ មានចំនួន ២០% នៃបរិមាណប្រេងឆៅ Brent ប្រចាំថ្ងៃក្នុងឆ្នាំ២០២៤ – ការសាកល្បង ២៤% នៅដើមឆ្នាំ២០២៥។
អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត – ប្រទេសដែលកិច្ចព្រមព្រៀងដើមរបស់ខ្លួនបានបង្កើតផេត្រូដុល្លារ – បានបង្ហាញភាពបើកចំហចំពោះការលក់ប្រេងជាប្រាក់យន់ និងបានចូលរួមជាមួយប្រព័ន្ធទូទាត់ mBridge របស់ប្រទេសចិន ដែលជាជម្រើសមួយដែលដឹកនាំដោយ BRICS ជំនួស SWIFT។
ប្រទេស BRICS ឥឡូវនេះគ្រប់គ្រង ៤២% នៃការផ្គត់ផ្គង់ប្រេងសកល និងកំពុងកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុស្របគ្នាជាប្រព័ន្ធ – ប្រព័ន្ធទូទាត់ ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍ រូបិយប័ណ្ណឌីជីថល – ដែលត្រូវបានរចនាឡើងជាពិសេសដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើប្រាក់ដុល្លារ។
ហើយធនាគារកណ្តាលទូទាំងពិភពលោកបានទិញមាសក្នុងល្បឿនលឿនបំផុតចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ – ជាង ១,០០០ តោន ជារៀងរាល់ឆ្នាំសម្រាប់រយៈពេលបីឆ្នាំជាប់ៗគ្នា។
ពួកគេកំពុងនិយាយថា៖ យើងចង់បានការប៉ះពាល់តិចជាងមុនចំពោះប្រាក់ដុល្លារ។
ហើយបន្ទាប់មកសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់បានមកដល់។
នៅថ្ងៃទី១៥ នៃជម្លោះបច្ចុប្បន្ន – អ៊ីរ៉ង់ បានចេញប្រកាសមួយដែលអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រហិរញ្ញវត្ថុទំនងជានឹងសិក្សាអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍។
អ៊ីរ៉ង់បាននិយាយថា ខ្លួននឹងអនុញ្ញាតឱ្យនាវាដឹកប្រេងឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រ Hormuz – ប៉ុន្តែលុះត្រាតែទំនិញត្រូវបានជួញដូរជាប្រាក់យន់ចិន។
មិនមែនប្រាក់ដុល្លារទេ។ ប្រាក់យន់។
ប្រេង ២០% របស់ពិភពលោក ហូរកាត់ច្រកសមុទ្រនោះជារៀងរាល់ថ្ងៃ។
អ៊ីរ៉ង់ ទើបតែព្យាយាមប្រែក្លាយចំណុចស្ទះថាមពលដ៏សំខាន់បំផុតរបស់ពិភពលោកទៅជាយន្តការសម្រាប់ជំនួសការត្រួតត្រារបស់ប្រាក់ដុល្លារ។
ដូចគ្នានេះដែរ នោះហើយជាមូលហេតុដែលការវាយប្រហារលើប្រទេសអារ៉ាប់រួម – សហរដ្ឋអាម៉េរិក ត្រូវបានគេសន្មតថាការពារពួកគេ តើនៅចាំពីកិច្ចព្រមព្រៀងដែរទេ? ដាក់វារួមគ្នាឥឡូវនេះ។
ផេត្រូដុល្លារ មិនទាន់ស្លាប់ទេ។
ប្រាក់ដុល្លារ នៅតែតំណាងឱ្យ ៥៧% នៃទុនបម្រុងសកល។ វានៅតែត្រួតត្រា។ ប្រាក់យន់ នៅតែតិចជាង ៥% នៃទុនបម្រុងសកល។
ប៉ុន្តែ នេះគឺជាការផ្លាស់ប្តូរបន្តិចម្តងៗ ដែលត្រូវបានចងក្រងជាឯកសារ និងបង្កើនល្បឿន។
នេះជាអ្វីដែលអ្នកវិនិយោគឆ្លាតវៃយល់ថាមនុស្សភាគច្រើនមិនដឹង។
អ្នកមិនចាំបាច់រង់ចាំរហូតដល់អ្វីមួយស្លាប់ទើបមានអារម្មណ៍ថាវាធ្លាក់ចុះនោះទេ។
នៅពេលដែលផេត្រូដុល្លារចុះខ្សោយ —
អំណាចទិញនៃប្រាក់ដុល្លារចុះខ្សោយ។
ការនាំចូលកាន់តែថ្លៃ។
អតិផរណាកាន់តែពិបាកគ្រប់គ្រង។
ថ្លៃដើមខ្ចីប្រាក់របស់សហរដ្ឋអាម៉េរិកកើនឡើង។
សមត្ថភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការផ្តល់មូលនិធិដល់ខ្លួនឯង កំពុងថយចុះក្នុងតម្លៃថោក។
អ្វីគ្រប់យ៉ាងដែលអ្នកទិញ។ អ្វីគ្រប់យ៉ាងដែលអ្នកមាន។ អ្វីគ្រប់យ៉ាងដែលអ្នកជំពាក់។
ទាំងអស់នេះ រងផលប៉ះពាល់ដោយកម្លាំងនៃប្រាក់ដុល្លារ។
ហើយកម្លាំងនៃប្រាក់ដុល្លារបានពឹងផ្អែកលើកិច្ចព្រមព្រៀងអាយុកាល ៥២ ឆ្នាំ — កំពុងត្រូវបានចរចាឡើងវិញដោយស្ងាត់ៗនៅពេលនេះ។
មិនមែននៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានទេ។
មិនមែននៅក្នុងចំណងជើងព័ត៌មានទេ។
នៅក្នុងកិច្ចសន្យាប្រេង។ នៅក្នុងប្រព័ន្ធទូទាត់។ នៅក្នុងតុរបស់ធនាគារកណ្តាលដែលពោរពេញទៅដោយមាស។
មនុស្សដែលយល់ពីរឿងនេះ — ដាក់ជំហរខ្លួនឯងទៅតាមនោះ។
មនុស្សដែលមិនយល់ — ឆ្ងល់ថាហេតុអ្វីបានជាអំណាចទិញរបស់ពួកគេបន្តធ្លាក់ចុះ។
ចំណេះដឹងផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ មិនមែននិយាយអំពីភាគហ៊ុន និងមូលបត្របំណុលទេ។
វាចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងការយល់ដឹងអំពីប្រព័ន្ធដែលប្រាក់របស់អ្នករស់នៅខាងក្នុង។
ហើយប្រព័ន្ធនោះកំពុងផ្លាស់ប្តូរ។
ប្រែសម្រួលដោយ៖ គង់ ឆាយឡេង – Kong Chhayleng
━━━✥◈✥━━━
សៀវភៅ ការគ្រប់គ្រង និងអភិវឌ្ឍស្ថាប័ន
About the Author
