សៀវភៅបញ្ចតន្ត្រៈ (Panchatantra) ឬ គោលការណ៍ ៥ យ៉ាង ជាស្នាដៃនិពន្ធរបស់បណ្ឌិត វិស្ណុ សម៌ (Vishnu Sharma) ។ សាច់រឿងទាំងឡាយនៅក្នុងសៀវភៅនេះ ត្រូវបានបែងចែកជា ៥ ផ្នែក គឺ មិត្រភេទ (Mitra-bheda) ឬការបាត់មិត្រ, មិត្រលាភ (ការរាប់មិត្រ), សុរ៉ុទភេទ (ការញុះញង់បំបែកមិត្រ), វិគ្រាហ៍ (ការបែកបាក់) និង សន្ធិ (ការរួបរួម) ។ មតិខ្លះបានយល់ថា រឿងនៅក្នុងសៀវភៅបញ្ចតន្ត្រៈ បង្កប់គំនិតស្រដៀងនឹងរឿងនៅក្នុងសៀវភៅហិតោបទេសដែរ។ សៀវភៅបញ្ចតន្ត្រៈ ត្រូវបានសរសេរនៅសតវត្សរ៍ទី ៣ មុនគ្រិស្តសករាជ រីឯសៀវភៅបិតោបទេសត្រូវបាននិពន្ធនៅសតវត្សរ៍ទី ៦ នៃគ្រិស្តសករាជ។
គម្ពីរប្រជុំនិទាន ៥ ពួក
នេះជាឈ្មោះគម្ពីរមួយដែលប្រជុំនិទានផ្សេងៗ ដែលល្បីល្បាញណាស់នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាសម័យបុរាណ ដ្បិតមាននិទានជាច្រើនណាស់ ដែលគេបានប្រែចេញពីភាសាសំស្ក្រឹត មកជាភាសាអ្នកស្រុកអាស៊ី និងភាសាពួកអឺរ៉ុប កាលពីពុទ្ធសករាជ ១១១៣ ឡើងទៅ។ រីឯនិទានរឿងព្រេងអស់នេះ គេសន្មតថា កំណើតដើមរឿងនៅប្រទេសឥណ្ឌាទាំងអស់ ជាគម្ពីរមួយយ៉ាងចាស់ ប្រហែលកើតឡើងក្នុងរវាងពុទ្ធសករាជ ៦៥០ ។
អ្នកតែរឿងជាជាតិព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ វិស្ណុ សម៌។ ឯគម្ពីរនេះមានប្រយោជន៍ក្នុងការសិក្សារបស់ពួកក្សត្រ សម្រាប់ឲ្យពួកក្សត្រចេះរបៀបត្រួតត្រាស្រុកទេស និងប្រព្រឹត្តឲ្យត្រូវគន្លងផ្ទាល់អង្គក្សត្រផង។ មានរឿងរ៉ាវខ្លះ គេឃើញមានក្នុងរឿងជាតក ដែលដកយកមកអំពីគម្ពីរបញ្ចតន្ត្រ មានសុភាសិតជាច្រើនដែលប្រកបដោយសីល ធម៌សម្មាអាជីវៈ និងប្រសាសនោបាយរបស់ក្សត្រ។ រឿងនេះសុទ្ធតែតែងជាភាសាសំស្ក្រឹត ឯរឿងរ៉ាវខ្លះ នាំឲ្យមានប្រយោជន៍ដល់ចិត្តគំនិតនោះដូចនិទានដែលយើងរើសប្រមូលមកនេះ។
អត្ថបទទាក់ទង៖ លក្ខណៈនៃព័ត៌មានចំនួន ៨ ដែលគួរប្រើប្រាស់ក្នុងការសម្រេចចិត្តប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព
“លុះថ្ងៃបន្ទាប់មក ស្ដេចក្អែកមេឃពណ៌បានហៅរដ្ឋមន្ត្រីទាំងអស់មកជួបជុំ រួចមានបន្ទូលថា៖ មិត្រអើយ! សត្រូវរបស់យើងមានកម្លាំងខ្លាំងក្លាណាស់ គេជាអ្នកមានការខិតខំ និងស្គាល់កាលវេលាច្បាស់លាស់។ គេតែងតែមកសម្លាប់បក្សពួករបស់យើងជារៀងរាល់យប់។ តើយើងគួរធ្វើការតតាំងវិញដោយវិធីណា? ពួកយើងមិនអាចមើលឃើញអ្វីឡើយនៅពេលយប់ ចំណែកនៅពេលថ្ងៃវិញ យើងក៏មិនដឹងថារូងភ្នំដែលជាបន្ទាយរបស់គេនៅទីណា ដើម្បីទៅវាយប្រហារវិញដែរ។ ក្នុងចំណោមយុទ្ធសាស្ត្រទាំង ៦ (ឞឌ្គុណ្យៈ) គឺ សន្ធិ (ការចរចា), វិគ្រហៈ (ការធ្វើសង្គ្រាម), យាន (ការលើកទ័ព), អាសនៈ (ការរង់ចាំ), សំស្រ័យ (ការរកបង្អែក) និង ទ្វៃធីភាព (ការប្រើល្បិចពីរមុខ) តើយុទ្ធសាស្ត្រណាមួយដែលសមគួរនឹងយកមកប្រើក្នុងពេលនេះ?។ ពួករដ្ឋមន្ត្រីក៏បានក្រាបបង្គំទូលតបវិញថា៖ ព្រះអង្គមានបន្ទូលសួរនេះ គឺសមគួរណាស់ហើយ ព្រោះថា៖
(៣.៤) ក្នុងកិច្ចការនគរ រដ្ឋមន្ត្រីគួរតែផ្ដល់យោបល់ទោះបីជាស្ដេចមិនបានសួរក៏ដោយ ចុះទម្រាំតែស្ដេចទ្រង់សួរនាំដោយផ្ទាល់បែបនេះ រដ្ឋមន្ត្រីការរឹតតែត្រូវតែទូលថ្វាយនូវអ្វីដែលជាផលប្រយោជន៍ពិតប្រាកដដល់ទ្រង់។
(៣.៥) អ្នកណាដែលមិនព្រមពោលពាក្យដែលមានប្រយោជន៍ និងផ្ដល់ក្ដីសុខនៅពេលខាងមុខ តែបែរជាពោលតែពាក្យបញ្ជោរផ្អែមល្ហែមឱ្យសប្បាយចិត្តបណ្ដោះអាសន្ន អ្នកនោះមិនមែនជាមន្ត្រី ឬទីប្រឹក្សាឡើយ គឺជាសត្រូវពិតៗ។
(៣.៦) បពិត្រព្រះមហីបតី! ហេតុដូច្នេះហើយ ពួកយើងគប្បីស្វែងរក ទីកន្លែងដ៏ស្ងាត់កំបាំងបំផុត ដើម្បីរៀបចំផែនការ។ ការធ្វើបែបនេះ ទើបពួកយើងអាចរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រដើម្បីគ្រប់គ្រង និងកម្ចាត់សត្រូវនោះឱ្យបានទៅតាមបុព្វហេតុដែលពួកយើងចង់បាន។
មានពំនោលទៀតថា៖
(៣.៧) ចំពោះសត្រូវដែលមានកម្លាំងខ្លាំងក្លា បុគ្គលគួរតែចេះឱនលំទោន រួចចាំវាយបកវិញនៅពេលមានឱកាស កាលបើធ្វើបានដូច្នោះ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងជ័យជម្នះមិនរត់ទៅណាឡើយ គឺប្រៀបដូចជាខ្សែទឹកដែលហូរចុះទៅរកទីទាបជានិច្ចដូច្នោះឯង។
(៣.៨) សត្រូវដែលជាអ្នកមានសច្ចៈ កាន់ធម៌ មកពីត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ មានបងប្អូនច្រើន មានកម្លាំងខ្លាំង និងធ្លាប់ឈ្នះសង្គ្រាមជាច្រើនដង បុគ្គលគប្បីធ្វើសន្ធិ (ចរចាសន្តិភាព) ជាមួយគេប្រសើរជាង។
(៣.៩) ប្រសិនបើដឹងថាជីវិតកំពុងស្ថិតក្នុងគ្រោះថ្នាក់ បុគ្គលគប្បីធ្វើសន្ធិភាពជាមួយសត្រូវ ទោះបីជាសត្រូវនោះជាមនុស្សអាក្រក់ក៏ដោយ ព្រោះថាដរាបណាជីវិតនៅគង់វង្ស រាល់អ្វីៗទាំងអស់ក៏អាចរក្សាបានដែរ។
(៣.១០) កាលបើបុគ្គលណាដែលធ្លាប់សម្រេចបានជ័យជម្នះក្នុងសមរភូមិជាច្រើនលើកច្រើនសា ចាប់ផ្ដើមធ្វើការចរចាសន្តិភាព (សន្ធិ) នោះពួកសត្រូវដទៃទៀតនឹងប្រញាប់ប្រញាល់ចូលមកចុះចូលនៅក្រោមអំណាចរបស់បុគ្គលនោះជាមិនខាន ដោយសារតែខ្លាចរអាបារមី និងឥទ្ធិពលនៃជ័យជម្នះពីមុនៗរបស់គេ។
ចំណេះដឹងទូទៅ៖ ស្វែងយល់អំពីឥទ្ធិពលពស់វែក (The Cobra Effect)
(៣.១១) ទោះបីជាមានកម្លាំងស្មើគ្នាក៏ដោយ ក៏គួរតែប្រាថ្នាសន្តិភាពដែរ ប្រសិនបើជ័យជម្នះក្នុងសង្គ្រាមមិនទាន់មានភាពប្រាកដប្រជា ព្រោះព្រះអាចារ្យ ព្រហស្បតិ៍ បានពោលថា មិនត្រូវធ្វើអ្វីដែលប្រថុយប្រថាននឹងគ្រោះថ្នាក់ឡើយ។
(៣.១២) ជ័យជម្នះក្នុងសង្គ្រាមសម្រាប់មនុស្សដែលកំពុងច្បាំងគ្នា គឺមិនទាន់ដឹងច្បាស់ឡើយ ព្រោះហេតុនេះ បុគ្គលគប្បីធ្វើសង្គ្រាមលុះត្រាតែបានប្រើប្រាស់ឧបាយ ៣ យ៉ាងដំបូង (សាមៈ សម្រុះសម្រួល ឬ បញ្ចុះបញ្ចូល, ទានៈ សូកប៉ាន់ ឬ ទិញទឹកចិត្ត, ភេទៈ បំបែកបំបែក) រួចអស់ហើយតែមិនបានផល។
(៣.១៣) បុគ្គលដែលងងឹតភ្នែកដោយសារមានមានៈខ្លាំងពេក ហើយមិនព្រមចរចាសន្តិភាព ទោះមានកម្លាំងស្មើនឹងសត្រូវក៏ដោយ ក៏គង់នឹងត្រូវវិនាស ដូចជាឆ្នាំងដីដែលមិនទាន់ដុត ប៉ះទង្គិចនឹងឆ្នាំងដីដូចគ្នា រមែងត្រូវបែកខ្ទេចជាមិនខាន។
(៣.១៤) ការធ្វើសង្គ្រាមរវាងអ្នកទន់ខ្សោយ និងអ្នកមានកម្លាំងខ្លាំង គឺនាំមកនូវសេចក្ដីស្លាប់ដល់អ្នកទន់ខ្សោយតែប៉ុណ្ណោះ ដូចជាការយកឆ្នាំងដីទៅបោកនឹងថ្ម គឺមានតែឆ្នាំងដីទេដែលត្រូវបែក។
ក្រៅពីនេះទៀត៖
(៣.១៥) ដីធ្លី មិត្រភក្តិ ឬមាសប្រាក់ គឺជាផល ៣ យ៉ាងនៃសង្គ្រាម។ ប្រសិនបើមិនបានផលណាមួយក្នុងចំណោមនេះទេ មិនត្រូវធ្វើសង្គ្រាមឡើយ។
(៣.១៦) សត្វសិង្ហដែលខំកាយរន្ធកណ្ដុរដែលពេញដោយដុំថ្ម រមែងត្រូវបាក់ក្រញ៉ាំជាផលតបស្នង ឬក៏បានត្រឹមតែកណ្ដុរមួយក្បាលប៉ុណ្ណោះ។ (មានន័យថា ការខំប្រឹងខ្លាំងតែបានផលតិចតួច គឺជារឿងឥតប្រយោជន៍)។
(៣.១៧) ហេតុនេះ ប្រសិនបើសង្គ្រាមមិនផ្ដល់ផលចំណេញអ្វីក្រៅតែពីការបង្ហូរឈាមទេនោះ មិនត្រូវបង្កើតវាឡើង ឬប្រឡូកក្នុងសង្គ្រាមនោះដាច់ខាត។
(៣.១៨) កាលបើត្រូវសត្រូវដែលមានកម្លាំងខ្លាំងវាយលុក បុគ្គលដែលប្រាថ្នានូវសិរីសួស្តីមិនចេះសាបសូន្យគួរតែចេះធ្វើខ្លួនដូចដើមត្រែង (ឱនលំទោនតាមខ្យល់) តែមិនត្រូវធ្វើខ្លួនដូចពស់ (ដែលចេះតែចង់ចឹកតតាំង) ឡើយ។
(៣.១៩) ការធ្វើខ្លួនដូចដើមត្រែង រមែងនាំមកនូវសិរីសួស្តីដ៏មហាសាល ចំណែកឯការធ្វើខ្លួនដូចពស់ រមែងនាំមកនូវសេចក្ដីស្លាប់តែមួយយ៉ាងគត់។
(៣.២០) អ្នកមានប្រាជ្ញា គួរតែចេះបង្រួញខ្លួនដូចជាអណ្ដើកក្នុងគ្រាអាសន្ន ទោះត្រូវរងការវាយប្រហារក៏ត្រូវចេះអត់ធ្មត់ ប៉ុន្តែត្រូវចេះងើបឡើងវាយបកវិញដូចជាពស់វែក នៅពេលដល់ពេលវេលាសមគួរ។
(៣.២១) អ្នកប្រាជ្ញ គប្បីរំលាយសង្គ្រាមដែលមកដល់ដោយប្រើឧបាយផ្សេងៗ ព្រោះជ័យជម្នះក្នុងសង្គ្រាមមិនមានភាពទៀងទាត់ឡើយ ហេតុនេះមិនត្រូវស្ទុះចូលទៅប្រឡូកដោយការប្រថុយប្រថាននោះទេ។
(៣.២២) ក្បួនច្បាប់ឯណាដែលប្រដៅឱ្យយើងទៅធ្វើសង្គ្រាមតតាំងជាមួយសត្រូវដែលមានកម្លាំងខ្លាំងក្លាជាងយើងខ្លាំងពេកនោះឡើយ។ ចូរមើលចុះ! សូម្បីតែពពកដ៏ធំធេង ក៏មិនដែលហោះច្រាសទិសខ្យល់បក់ខ្លាំងនោះដែរ។
(៣.២៣) មិនត្រូវចងសម្ព័ន្ធមិត្រពិតមែនជាមួយសត្រូវឡើយ ទោះបីជាការចរចានោះហាក់ដូចជាល្អយ៉ាងណាក៏ដោយ ព្រោះទឹកទោះបីដាំឱ្យក្ដៅយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏វានៅតែអាចពន្លត់ភ្លើងបានជានិច្ច។
ព្រោះមានពំនោលមកទៀតថា៖
(៣.២៤) ជាពិសេស សត្រូវដែលគ្មានសច្ចធម៌ គឺមិនត្រូវចរចាពិតមែនជាមួយដាច់ខាត ព្រោះមនុស្សអាក្រក់ទោះបីជាលាបគ្រឿងក្រអូបយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនយូរប៉ុន្មាននឹងបញ្ចេញក្លិនស្អុយមកវិញដដែល។
ហេតុដូច្នេះហើយ ការដែលយើងត្រូវតែតស៊ូ (ច្បាំង) ជាមួយសត្រូវ គឺជាគំនិតរបស់ទូលបង្គំ។ ព្រោះថា មានពាក្យស្លោកបានពោលទុកមកថា៖
(៣.២៥) សត្រូវដែលឃោរឃៅ លោភលន់ ខ្ជិលច្រអូស ភូតភរ ធ្វេសប្រហែស កំសាក មិននឹងនួន ឆោតល្ងង់ និងមើលងាយអ្នកចម្បាំង គឺជាសត្រូវដែលងាយនឹងកម្ចាត់បំផុត។
ម្យ៉ាងវិញទៀត ពួកយើងត្រូវបានសត្រូវ (ហ្វូងទីទុយ) វាយកម្ទេចឱ្យបរាជ័យរួចទៅហើយ។ ហេតុនេះ ប្រសិនបើពួកយើងទៅពោលពាក្យសុំចរចាសន្តិភាព (សន្ធិ) ក្នុងពេលនេះ វានឹងរឹតតែធ្វើឱ្យសត្រូវក្រអើតក្រទម និងខឹងសម្បារខ្លាំងឡើងលើសដើមជាមិនខាន។ ព្រោះថា មានពាក្យស្លោកបានពោលទុកមកថា៖
(៣.២៦) ចំពោះសត្រូវដែលត្រូវបង្ក្រាបដោយវិធីទី ៤ (ទណ្ឌៈ ឬសង្គ្រាម) ការប្រើពាក្យផ្អែមល្ហែមគឺគ្មានប្រយោជន៍ឡើយ តើអ្នកមានប្រាជ្ញាឯណា យកទឹកត្រជាក់ទៅស្រោចលើអ្នកជំងឺគ្រុនក្ដៅដែលត្រូវការព្យាបាលដោយការស្អំឱ្យចេញញើសនោះ?
(៣.២៧) ពាក្យសម្ដីលួងលោមដែលពោលទៅកាន់សត្រូវដែលកំពុងខឹងសម្បារ វានឹងរឹតតែដុតបញ្ឆេះកំហឹងគេឱ្យខ្លាំងឡើង ប្រៀបដូចជាដំណក់ទឹកដែលស្រក់លើខ្លាញ់ដែលកំពុងក្ដៅដូច្នោះឯង។
(៣.២៨) សត្វសិង្ហកេសរី ទោះបីជាមានមាឌតូចជាងដំរីដែលកំពុងចុះប្រេងក៏ដោយ ក៏វាហ៊ានឈានជើងជាន់លើក្បាលដំរីចុះប្រេងនោះបានដែរ ដោយសារតែវាមានកម្លាំងចិត្តដ៏មហាសាល។
(៣.២៩) បុគ្គលដែលមានថាមពល និងឧស្សាហ៍ព្យាយាម ទោះបីជាមានកម្លាំងតិច ក៏អាចសម្លាប់សត្រូវដែលមានកម្លាំងច្រើនបានដែរ ដូចជាសត្វសិង្ហសម្លាប់ដំរីដូច្នោះ។
(៣.៣០) សត្រូវដែលមិនអាចយកឈ្នះដោយកម្លាំងបាយ ត្រូវតែសម្លាប់ដោយល្បិចកល ដូចជា ភីមៈ ក្លែងខ្លួនជាស្រីដើម្បីសម្លាប់មេបញ្ជាការ គីចកៈ ដូច្នោះឯង។
ដូចមានពំនោលមកទៀតថា៖
(៣.៣១) សត្រូវរមែងចុះចូលចំពោះស្ដេចដែលមានអំណាចដាក់ទណ្ឌកម្មខ្លាំងក្លាដូចជាមច្ចុរាជ ប៉ុន្តែបើស្ដេចណាដែលចេះតែអត់ឱនគ្រប់រឿង សត្រូវនឹងទុកស្ដេចនោះត្រឹមតែជាស្មៅមួយសរសៃប៉ុណ្ណោះ។
(៣.៣២) បុគ្គលដែលកើតមកហើយ មិនអាចបញ្ចេញតេជៈ (អំណាច) ដើម្បីបង្ក្រាបតេជៈរបស់សត្រូវ តើបុគ្គលនោះកើតមកធ្វើអ្វី? គឺគ្រាន់តែមកបំផ្លាញវ័យក្មេងរបស់ម្ដាយប៉ុណ្ណោះ (កើតមកឥតប្រយោជន៍)។
(៣.៣៣) រាជសម្បត្តិ (លក្ស្មី) ដែលមិនបានប្រឡាក់ដោយឈាមរបស់សត្រូវ ប្រៀបដូចជាម្សៅលាបខ្លួនពណ៌ក្រហម វាមិនអាចផ្ដល់នូវសេចក្ដីពេញចិត្តដល់អ្នកក្លាហានឡើយ។
(៣.៣៤) ទឹកដីរបស់ស្ដេចអង្គណា ដែលមិនបានស្រោចស្រពដោយឈាមរបស់សត្រូវ និងទឹកភ្នែករបស់ប្រពន្ធសត្រូវ តើជីវិតរបស់ស្ដេចអង្គនោះមានតម្លៃអ្វីនឹងឱ្យគេសរសើរ?
(៣.៣៥) ចំពោះសត្រូវដែលខ្លាំងក្លា ឃោរឃៅ និងគ្មានច្បាប់ទម្លាប់ ការចរចាក៏មិនល្អ ការធ្វើសង្គ្រាមតទល់ក៏មិនល្អ មានតែការ “យាន” (ការដកថយ ឬការផ្លាស់ទី) ប៉ុណ្ណោះដែលប្រសើរ។
(៣.៣៦) ការលើកទ័ព ឬការផ្លាស់ទី (យានៈ) ត្រូវបានបែងចែកជា ២ ប្រភេទគឺ ១. ការផ្លាស់ទីដើម្បីការពារជីវិត និងរក្សាកម្លាំង (ក្នុងគ្រាអាសន្ន) និង ២. ការលើកទ័ពដើម្បីដណ្ដើមជ័យជម្នះដែលហៅថា “យាត្រា” (ការចេញច្បាំង)។
(៣.៣៧) សម្រាប់ស្ដេចដែលមានមហិច្ឆតាចង់បានជ័យជម្នះ និងមានកម្លាំងទ័ពខ្លាំងក្លា ការលើកទ័ពទៅវាយលុកក្នុងទឹកដីសត្រូវ គួរធ្វើឡើងក្នុងខែកក្តិក (រដូវរងា – ស្រូវទុំ) ឬ ខែចេត្រ (រដូវក្ដៅ – មុនភ្លៀង) ព្រោះជាពេលវេលាដ៏សក្ដិសមបំផុត ហើយមិនគប្បីធ្វើក្នុងពេលផ្សេងឡើយ។
(៣.៣៨) ប៉ុន្តែសម្រាប់ការវាយឆ្មក់ (អវស្កន្ទ) ឬការលបវាយលុកវិញ គេអាចធ្វើបានគ្រប់ពេលវេលាទាំងអស់ ដរាបណាឃើញសត្រូវកំពុងជួបទុក្ខលំបាក (វិបត្តិផ្ទៃក្នុង) ឬឃើញសត្រូវមានចន្លោះប្រហោង (ចំណុចខ្សោយ) ដែលយើងអាចឆ្លៀតឱកាសបាន។
(៣.៣៩) បុគ្គលគប្បីពង្រឹងទីតាំង ឬបន្ទាយរបស់ខ្លួនឱ្យបានមាំមួនជាមុនសិន ដោយរៀបចំកម្លាំងទ័ពដ៏ខ្លាំងក្លា និងមានភក្តីភាព។ បន្ទាប់មក ទើបចាប់ផ្ដើមវាយលុកចូលទឹកដីសត្រូវ ដោយបញ្ជូនភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍ (ប្រណិធិ) ឱ្យទៅស៊ើបអង្កេតផ្លូវខាងមុខឱ្យបានច្បាស់លាស់ជាមុន។
(៣.៤០) បុគ្គលណាដែលលើកទ័ពចូលទៅក្នុងទឹកដីសត្រូវ ដោយមិនបានដឹងអំពីផ្លូវផ្គត់ផ្គង់, បន្ទាយការពារ, ប្រភពទឹក, និងស្បៀងអាហារ បុគ្គលនោះនឹងមិនអាចមានឱកាសត្រឡប់មកកាន់ទឹកដីរបស់ខ្លួនវិញឡើយ។
ហេតុដូច្នេះហើយ ការដែលព្រះអង្គសម្រេចចិត្តដកថយ (អបសរណម) គឺជាការត្រឹមត្រូវ។ ប៉ុន្តែក្រាបទូលព្រះអង្គ! ទូលបង្គំយល់ថា៖
(៣.៤១) ការលើកទ័ពចេញច្បាំង (យានៈ) ក៏មិនសមគួរ ការធ្វើសង្គ្រាម (វិគ្រហៈ) ក៏មិនកើត ហើយការចរចាសន្តិភាព (សន្ធិ) ជាមួយសត្រូវដែលមានកម្លាំងខ្លាំងក្លា និងពោរពេញដោយបាបកម្មនោះ ក៏មិនគួរធ្វើដែរ។
ម្យ៉ាងវិញទៀត ពួកអ្នកប្រាជ្ញតែងតែធ្វើការដកថយ (អបសរណម) ដោយមានគោលបំណងច្បាស់លាស់។ ដូចដែលគេបានពោលទុកថា៖
(៣.៤២) ការដែល សត្វចៀមដើរថយក្រោយ គឺដើម្បីត្រៀមស្ទុះមកជល់ឱ្យខ្លាំងបំផុត។ សូម្បីតែ ស្ដេចសិង្ហ កាលបើមានកំហឹងក៏តែងតែរួញខ្លួនទុកមុននឹងស្ទុះហក់ទៅខាំសត្រូវដែរ។ យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលដែលមានប្រាជ្ញាតែងតែលាក់ទុកនូវបំណងពិតនៅក្នុងចិត្ត និងរៀបចំផែនការដោយសម្ងាត់បំផុត ពួកគេសុខចិត្តអត់ធ្មត់សង្កត់ចិត្ត ចំពោះការប្រមាថមើលងាយទាំងឡាយ ដើម្បីរង់ចាំឱកាសល្អបំផុតក្នុងការវាយបកវិញឱ្យទទួលបានជោគជ័យ។
ក្រៅពីនេះទៀត៖
(៣.៤៣) បុគ្គលណាដែលឃើញសត្រូវខ្លាំងក្លា រួចចេះដកថយចាកចោលទឹកដីជាបណ្ដោះអាសន្ន គេនឹងបានទឹកដីនោះមកវិញនៅពេលក្រោយ ដូចជា ស្ដេចយុធិស្ឋិរ ដូច្នោះឯង។
(៣.៤៤) បុគ្គលទន់ខ្សោយដែលចង់ច្បាំងជាមួយអ្នកមានកម្លាំងខ្លាំងដោយសារតែមានៈ គេកំពុងតែធ្វើតាមបំណងរបស់សត្រូវ និងនាំសេចក្ដីវិនាសមកដល់វង្សត្រកូលខ្លួនឯងហើយ។
“ហេតុដូច្នេះហើយ ក្នុងពេលដែលសត្រូវកំពុងមានកម្លាំងខ្លាំងក្លាវាយលុកមកលើពួកយើងបែបនេះ គឺស័ក្តិសមតែនឹងការដកថយ ប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាពេលវេលាសម្រាប់ចរចាសន្តិភាព ឬចេញច្បាំងឡើយ”។ ទាំងនេះគឺជាយោបល់របស់រដ្ឋមន្ត្រី អនុប្រជីវិន អំពីយុទ្ធសាស្ត្រ អបសរណៈ គឺការដកថយ។
បន្ទាប់ពីបានស្ដាប់ពាក្យរបស់រដ្ឋមន្ត្រីនោះរួចមក ស្ដេចក្អែកក៏ងាកទៅសួរ រដ្ឋមន្ត្រី នាម ប្រជីវិន ថា៖ “នែមិត្រ! ចុះចំណែកអ្នកវិញ តើមានយោបល់យ៉ាងណាដែរ? ចូរពោលនូវបំណងរបស់អ្នកមកមើល៍!”
ប្រជីវិន ក៏ក្រាបទូលថា៖ “បពិត្រព្រះសម្មតិទេព! ចំពោះទូលបង្គំ យុទ្ធសាស្ត្រទាំង ៣ គឺការចរចា (សន្ធិ), ការធ្វើសង្គ្រាម (វិគ្រហៈ) និងការលើកទ័ព (យានៈ) ហាក់ដូចជាមិនមែនជាជម្រើសដ៏ល្អក្នុងពេលនេះឡើយ។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលទូលបង្គំយល់ឃើញថាត្រឹមត្រូវបំផុតនោះគឺ អាសនៈ (ការតាំងបន្ទាយរង់ចាំ) នេះឯង។ ព្រោះថា មានពាក្យស្លោកពោលទុកមកថា៖”
ប្រជីវិន ក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គ! ទូលបង្គំមិនយល់ស្របនឹងការចរចា ការធ្វើសង្គ្រាម ឬការដកថយឡើយ ប៉ុន្តែទូលបង្គំយល់ឃើញថា យុទ្ធសាស្ត្រ អាសនៈ (ការតាំងខ្លួននៅស្ងៀមក្នុងបន្ទាយ) គឺជាការប្រសើរបំផុត ព្រោះថា៖
(៣.៤៥) សត្វក្រពើ កាលបើស្ថិតនៅក្នុងទីកន្លែង (ទឹក) របស់ខ្លួន ទោះជាស្ដេចដំរីក៏វាអាចទាញទម្លាក់បានដែរ ប៉ុន្តែបើវាចាកចេញពីទីកន្លែងរបស់ខ្លួនមកលើគោកវិញ សូម្បីតែសត្វឆ្កែក៏អាចមើលងាយវាបានដែរ។
ម្យ៉ាងទៀត៖
(៣.៤៦) កាលបើត្រូវសត្រូវដែលមានកម្លាំងខ្លាំងវាយលុក បុគ្គលគប្បីខំប្រឹងតាំងខ្លួនឱ្យមាំក្នុងបន្ទាយ រួចទើបហៅមិត្រភក្តិមកជួយសង្គ្រោះ ដើម្បីដោះខ្លួនឱ្យរួចផុតពីគ្រោះថ្នាក់។
(៣.៤៧) បុគ្គលណាដែលគ្រាន់តែឮដំណឹងថាមានសត្រូវមកដល់ ក៏កើតក្ដីភ័យខ្លាចញាប់ញ័រ រួចបោះបង់ទីកន្លែងរបស់ខ្លួនចោល បុគ្គលនោះនឹងមិនអាចត្រឡប់មកវិញបានឡើយ។
(៣.៤៨) ស្ដេចដែលចាកចោលទីតាំងរបស់ខ្លួន រមែងក្លាយជាមុខសញ្ញានៃការយាយីពីសត្វលោកទាំងពួង ប្រៀបដូចជាពស់ដែលគ្មានធ្មេញពិស ឬដំរីដែលគ្មានជាតិចុះប្រេងដូច្នោះឯង។
(៣.៤៩) មនុស្សម្នាក់ដែលស្ថិតក្នុងទីតាំងដ៏មាំរបស់ខ្លួន អាចតតាំងជាមួយសត្រូវមួយរយនាក់បាន ហេតុនេះទោះបីជាសត្រូវមានកម្លាំងខ្លាំងយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនត្រូវបោះបង់ទីតាំងចោលឡើយ។
(៣.៥០) ហេតុដូច្នេះហើយ បុគ្គលគប្បីរៀបចំបន្ទាយ (ទុគ៌ៈ) របស់ខ្លួនឱ្យបានមាំមួនបំផុត ដោយបំពាក់នូវកំពែងការពារ (ប្រាការៈ) និងកាយជារណ្តៅជ្រៅ ឬគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញ។ លើសពីនេះ ត្រូវរៀបចំឱ្យមានកងទ័ពក្លាហានដែលមានភក្តីភាព និងបំពាក់ដោយគ្រឿងសព្វាវុធគ្រប់បែបយ៉ាងឱ្យបានសព្វគ្រប់។
(៣.៥១) បុគ្គលគប្បីស្ថិតនៅចំកណ្ដាលនៃបន្ទាយនោះជានិច្ច ដោយមានការតាំងចិត្តយ៉ាងមុតមាំក្នុងការប្រយុទ្ធ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើនៅរស់ គេនឹងបានគ្រប់គ្រងអាណាចក្រ (ជ័យជម្នះ) ប៉ុន្តែប្រសិនបើត្រូវស្លាប់ក្នុងសមរភូមិ គេនឹងបានទៅកាន់ឋានសួគ៌ជាមិនខាន។
ក្រៅពីនេះទៀត៖
(៣.៥២) សូម្បីតែអ្នកទន់ខ្សោយ ក៏សត្រូវមិនអាចធ្វើបាបបានដែរ ប្រសិនបើពួកគេចេះរួមកម្លាំងគ្នានៅក្នុងទីកន្លែងតែមួយ ដូចជាវល្លិដែលដុះចាក់ស្រែះគ្នានៅកន្លែងតែមួយ ខ្យល់ព្យុះក៏មិនអាចបោកបក់ផ្ដាច់បានឡើយ។
(៣.៥៣) ដើមឈើដ៏ធំមួយដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ត្រដែត មានកម្លាំងមាំមួន និងមានឫសចាក់ជ្រៅទៅក្នុងដីយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រសិនបើវាដុះនៅដាច់តែឯង នោះវានឹងងាយត្រូវខ្យល់បក់បោកផ្ដួលរំលំឱ្យវិនាសបានយ៉ាងងាយបំផុត។
(៣.៥៤) ផ្ទុយទៅវិញ ដើមឈើទាំងឡាយណាដែលដុះជិតៗគ្នា ចាក់ឫសជំពាក់គ្នា សូម្បីតែខ្យល់ព្យុះដ៏កំណាចបំផុត ក៏មិនអាចបំផ្លាញបានដែរ ដោយសារតែការរួមរស់នៅក្នុងទីកន្លែងតែមួយ។
(៣.៥៥) យ៉ាងណាមិញ មនុស្សម្នាក់ឯង ទោះបីជាមានភាពក្លាហានយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏សត្រូវនៅតែអាចរកវិធីកម្ចាត់បាន ប៉ុន្តែបើមានការរួមសាមគ្គីគ្នានោះ គឺគ្មាននរណាហ៊ានបៀតបៀនឡើយ។
ទាំងនេះគឺជាមតិរបស់រដ្ឋមន្ត្រី ប្រជីវិន ហៅថា យុទ្ធសាស្ត្រ អាសនៈ (ការតាំងខ្លួននៅស្ងៀមក្នុងបន្ទាយ ឬ អព្យាក្រឹត) ។ លុះស្ដេចក្អែកបានស្ដាប់រួចហើយ ក៏ងាកទៅសួររដ្ឋមន្ត្រី ចិរញ្ជីវិន ថា៖ នែសម្លាញ់! ចុះចំណែកលោកវិញ តើមានយោបល់យ៉ាងណាដែរ?
ចិរញ្ជីវិន ក្រាបបង្គំទូលថា៖ បពិត្រព្រះអង្គជាសម្មតិទេព! ក្នុងចំណោមយុទ្ធសាស្ត្រទាំង ៦ ទូលបង្គំយល់ឃើញថា យុទ្ធសាស្ត្រ សំស្រ័យ (ការរកបង្អែកពីអ្នកមានអំណាច) គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ប្រសើរបំផុត។ ហេតុនេះ ព្រះអង្គគប្បីអនុវត្តតាមយុទ្ធសាស្ត្រនេះ ព្រោះថា៖
(៣.៥៦) បុគ្គលដែលគ្មានជំនួយ ទោះបីជាមានសមត្ថភាព និងមានតេជៈខ្លាំងក្លាយ៉ាងណាក៏ដោយ តើអាចធ្វើអ្វីបាន? ប្រៀបដូចជាភ្នក់ភ្លើងដែលកំពុងឆេះសន្ធោសន្ធៅ លុះកាលណាគ្មានខ្យល់បក់បោកជួយដុតបញ្ឆេះទេ វានឹងរលត់ទៅវិញដោយខ្លួនឯងជាមិនខាន។
(៣.៥៧) ការចេះរួបរួមគ្នា គឺជាមង្គលដ៏ឧត្តមសម្រាប់មនុស្សលោក ជាពិសេសការរួបរួមក្នុងបក្សពួករបស់ខ្លួន ព្រោះសូម្បីតែគ្រាប់អង្ករដែលរបូតចេញពីសម្បកកន្ទក់ហើយ ក៏មិនអាចយកទៅដាំដុះឱ្យដុះពន្លកឡើងវិញបានដែរ។
ហេតុដូច្នេះហើយ ក្នុងខណៈដែលព្រះអង្គនៅស្ថិតក្នុងទីនេះ (បន្ទាយដើមជ្រៃ) ព្រះអង្គគប្បីស្វែងរកនូវទីបង្អែកដ៏មានសមត្ថភាពណាមួយ ដែលអាចជួយការពារ និងដោះស្រាយវិបត្តិទាំងឡាយបាន។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើព្រះអង្គបោះបង់ចោលទីកន្លែងរបស់ខ្លួន រួចភៀសខ្លួនទៅកាន់ទីដទៃវិញនោះ នឹងគ្មាននរណាម្នាក់ សូម្បីតែម្នាក់នឹងមកជួយយកអាសារព្រះអង្គឡើយ សូម្បីតែតាមរយៈពាក្យសម្ដីក៏ដោយ។ ព្រោះថា មានពាក្យស្លោកបានពោលទុកមកថា៖
(៣.៥៨) នៅពេលដែលភ្លើងកំពុងឆេះព្រៃ ខ្យល់តែងតែធ្វើជាមិត្រជួយបក់បោកឱ្យភ្លើងកាន់តែឆេះខ្លាំងឡើង ប៉ុន្តែខ្យល់ដដែលនោះ បែរជាបក់ពន្លត់ពន្លឺប្រទីបតូចមួយទៅវិញ។ តើមាននរណាចង់ធ្វើជាមិត្រជាមួយអ្នកទន់ខ្សោយនោះ?
ម្យ៉ាងវិញទៀត ការរកបង្អែកនេះ មិនមែនមានន័យថាត្រូវផ្អែកលើអ្នកមានអំណាចតែម្នាក់នោះទេ សូម្បីតែការចងសម្ព័ន្ធមិត្រក្នុងចំណោមអ្នកទន់ខ្សោយដូចគ្នា ក៏អាចជាគ្រឿងការពារដ៏រឹងមាំបានដែរ ព្រោះថា៖
(៣.៥៩) ដើមឫស្សីដែលដុះផ្ដុំគ្នាជានិព្វន្ធ (ជាគុម្ពស្បាត) ទោះបីជាដើមនីមួយៗវាទន់ខ្សោយយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏គ្មាននរណាអាចដកអាង ឬកម្ទេចវាបានឡើយ យ៉ាងណាមិញ ស្ដេចដែលចេះរួបរួមជាមួយសមាជិកដ៏ច្រើន ក៏សត្រូវមិនអាចធ្វើបាបបានដូច្នោះដែរ។
ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើព្រះអង្គបានបង្អែកជាអ្នកមានសក្ដិអំណាចខ្ពង់ខ្ពស់ទៀតនោះ តើមានអ្វីត្រូវថ្លែងទៀត? ព្រោះថា៖
(៣.៦០) ការបានសេពគប់ ឬនៅក្បែរបុគ្គលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ តើនរណាមិនទទួលបាននូវភាពចម្រើន? ចូរមើលដំណក់ទឹកដែលនៅលើស្លឹកឈូកចុះ វាមានសម្រស់ត្រកាលប្រៀបដូចជាគ្រាប់គុជដូច្នោះឯង។ (ទោះបីជាទឹកមិនមែនជាគុជ តែដោយសារវានៅលើស្លឹកឈូក វាមានតម្លៃប្រៀបដូចជាគុជ)។
ហេតុដូច្នេះហើយ ប្រសិនបើគ្មានទីបង្អែកដ៏រឹងមាំទេ ពួកយើងនឹងមិនអាចដោះស្រាយវិបត្តិនេះបានឡើយ នេះគឺជាយោបល់របស់ទូលបង្គំ”។ នេះគឺជាការបញ្ចប់នូវយោបល់របស់មន្ត្រីឈ្មោះ ចិរញ្ជីវិន (ដែលស្ដីអំពីយុទ្ធសាស្ត្រ សំស្រ័យ – ការរកបង្អែកពីអ្នកមានអំណាច)។
បន្ទាប់ពីបានស្ដាប់យោបល់រដ្ឋមន្ត្រីទាំងអស់រួចមក ស្ដេចក្អែក មេឃពណ៌ ក៏បានដើរទៅរកមន្ត្រីចាស់ទុំរបស់ព្រះបិតា ដែលមានអាយុយឺនយូរ និងជាអ្នកប្រាជ្ញដែលបានចេះដឹងស្ទាត់ជំនាញក្នុងក្បួនច្បាប់នយោបាយ (នីតិសាស្ត្រ) ទាំងអស់ គឺលោកតាក្អែក ស្ថិរជីវិន។ ស្ដេចបានប្រណម្យសំពះគោរពលោកតា រួចមានបន្ទូលថា៖ “លោកតា! ការដែលចៅសួរមន្ត្រីមុនៗទាំងនោះ គឺគ្រាន់តែដើម្បីចង់សាកល្បងចំណេះដឹងរបស់ពួកគេក្នុងខណៈដែលលោកតាមកដល់ប៉ុណ្ណោះ។ ឥឡូវនេះ លោកតាបានស្ដាប់យោបល់ពួកគេទាំងអស់ហើយ សូមលោកតាជួយណែនាំនូវអ្វីដែលសមគួរបំផុតដល់ចៅផងចុះ!”
លោកតា ស្ថិរជីវិន ក៏តបថា៖ “កូនចៅអើយ! អ្វីដែលមន្ត្រីទាំងអស់បានពោលមក សុទ្ធតែជាយុទ្ធសាស្ត្រត្រឹមត្រូវតាមក្បួនច្បាប់នយោបាយទាំងអស់ ហើយវាអាចយកទៅប្រើប្រាស់បានទៅតាមពេលវេលាស័ក្តិសមរៀងៗខ្លួន។ ប៉ុន្តែ សម្រាប់ពេលនេះ វាគឺជាពេលវេលាដែលត្រូវប្រើ ទ្វៃធីភាព ឬល្បិចកិច្ចកលពីរមុខវិញ។ ព្រោះថា មានពាក្យស្លោកបានពោលទុកមកថា៖
(៣.៦១) ក្នុងខណៈដែលត្រូវប្រឈមមុខនឹងសត្រូវដ៏កំណាច និងមានកម្លាំងខ្លាំងក្លា បុគ្គលគប្បីប្រើល្បិចពីរមុខ ដោយមិនត្រូវទុកចិត្តលើសន្ធិ (ការចរចា) ឬវិគ្រហៈ (ការធ្វើសង្គ្រាម) នោះឡើយ។
អ្នកប្រាជ្ញរមែងប្រើវិធីធ្វើឱ្យសត្រូវទុកចិត្ត រួចបង្ហាញនូវលាភសក្ការៈដើម្បីបញ្ឆោតសត្រូវឱ្យធ្លាក់ក្នុងអន្ទាក់ នោះទើបអាចកម្ចាត់សត្រូវយ៉ាងងាយ។ ព្រោះថា៖
(៣.៦២) អ្នកប្រាជ្ញ ជួនកាលរមែងចិញ្ចឹមសត្រូវដែលខ្លួនត្រូវកម្ចាត់ឱ្យរីកធំធាត់សិន ដូចជាគ្រូពេទ្យដែលផ្ដល់ទឹកអំពៅដល់អ្នកជំងឺ ដើម្បីឱ្យស្លេស្មកើនឡើងកាន់តែច្រើន រួចទើបប្រើថ្នាំកម្ចាត់ស្លេស្មនោះឱ្យអស់ពីខ្លួនតែម្ដងដូច្នោះឯង។
ម្យ៉ាងទៀត៖
(៣.៦៣) បុគ្គលណាដែលមានចិត្តស្មោះស្ម័គ្រតែមួយ (មិនចេះផ្លាស់ប្តូរ/មិនចេះលាក់ពុត) ចំពោះស្ត្រីដែលមានចរិតមិនល្អ, ចំពោះសត្រូវ, ចំពោះមិត្រអាក្រក់ និងជាពិសេសចំពោះស្រីពេស្យា… បុគ្គលនោះនឹងមិនអាចរស់រានមានជីវិតបានឡើយ។
(៣.៦៤) ចំពោះការគោរពទេវតា, ព្រាហ្មណ៍ (អ្នកមានធម៌), ចំពោះខ្លួនឯង និងចំពោះគ្រូអាចារ្យ បុគ្គលត្រូវមានចិត្តស្មោះត្រង់តែមួយគត់ ។ ប៉ុន្តែចំពោះរឿងរ៉ាវដទៃទៀត (ជាពិសេសរឿងនយោបាយ) បុគ្គលគប្បីប្រើ ចិត្តពីរ ឬល្បិចកិច្ចកល (ទ្វៃធសមាសិ្រតម)។
(៣.៦៥) ចិត្តស្មោះត្រង់តែមួយ គឺជារឿងដ៏ប្រសើរសម្រាប់តែពួកយោគី ឬអ្នកបួសដែលចង់សម្រេចធម៌ប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែវាប្រាកដជាមិនស័ក្តិសមឡើយ សម្រាប់មនុស្សដែលចង់បានទ្រព្យសម្បត្តិ និងអំណាច ជាពិសេសគឺសម្រាប់ព្រះរាជា ជាស្ដេចផែនដី។
(ស្ថិរជីវិន ពន្យល់បន្តថា)៖ “ហេតុដូច្នេះហើយ ដោយប្រើប្រាស់នូវយុទ្ធសាស្ត្រ ទ្វៃធីភាព – ល្បិចមុខពីរ នេះឯង ព្រះអង្គនឹងអាចបន្តគង់នៅក្នុងទឹកដីរបស់ព្រះអង្គបាន។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ព្រះអង្គនឹងអាចកម្ចាត់សត្រូវចេញបាន ដោយសារតែសេចក្ដីលោភលន់របស់ពួកវា (ដែលចង់បានមិត្រថ្មី)។ ប្រសិនបើទូលបង្គំអាចមើលឃើញនូវចន្លោះប្រហោង ឬចំណុចខ្សោយណាមួយរបស់ពួកវាហើយនោះ ទូលបង្គំនឹងមករាយការណ៍ ដើម្បីឱ្យព្រះអង្គទៅកម្ទេចពួកវាឱ្យអស់តែម្ដង។
ស្រង់ចាកគម្ពីរបញ្ចតន្ត្រៈ
ក្នុងតន្ត្រៈទី ៣ ឈ្មោះ សង្គ្រាមរវាងក្អែក និងទីទុយ (កាកោលូកិយ៍)
About the Author
